- Co to jest: laurisilva, pierwotny las wawrzynowy, od 1999 r. na liście UNESCO. Zajmuje ok. 15 000 ha, czyli ok. 20% wyspy, głównie na północy.
- Najłatwiej: Ribeiro Frio i krótki szlak PR11 do punktu widokowego Balcões (1,5 km w jedną stronę, ok. 1,5 h tam i z powrotem).
- Najpiękniej: PR9 z Queimadas do wodospadu Caldeirão Verde: cztery tunele i ok. 100-metrowy wodospad.
- Bilety: parki leśne są bezpłatne, a szlak PR kosztuje 4,50 € od osoby powyżej 12 lat i wymaga rezerwacji godziny w SIMplifica.
- Pogoda: w lesie jest zwykle 6–8°C chłodniej niż w Funchal i często mgliście. Weź polar i kurtkę od deszczu.
- Inne szlaki: porównanie 12 tras znajdziesz w rankingu szlaków na Maderze.
10 listopada 2023 r. Zorganizowana wycieczka jeepem po wschodzie wyspy zatrzymuje się w Ribeiro Frio. Wąska ścieżka biegnie wzdłuż lewady, przez kamienny mostek nad potokiem, między paprociami i skałami obrośniętymi mchem. Przez skalne przekopy dochodzę do Balcões, a nad koronami drzew wisi mgła. Przy ścieżce, za siatką, puszy się indyk. Tak wygląda las wawrzynowy, z którego Madera słynie i który najłatwiej zobaczyć właśnie tutaj. Poniżej opisuję, czym jest laurisilva, gdzie ją zobaczyć i które szlaki przez nią prowadzą.
Linki ze strzałką są partnerskie: jeśli coś przez nie zarezerwujesz, dostanę niewielką prowizję · dlaczego?
Podoba Ci się ten przewodnik? Bardzo się cieszę. Mógł powstać dzięki temu, że niektóre linki są partnerskie – oznaczam je strzałką. Nie wiąże się to dla Ciebie z żadnymi dodatkowymi opłatami. Jak zarabia ten przewodnik
Czym jest las wawrzynowy (laurisilva)?
Laurisilva to las z przewagą drzew z rodziny wawrzynowatych, czyli krewnych wawrzynu szlachetnego. Kilkanaście–kilkadziesiąt milionów lat temu podobne lasy porastały dużą część południowej Europy. Po ochłodzeniu klimatu przetrwały głównie na wyspach Atlantyku: na Maderze, Wyspach Kanaryjskich i Azorach. Dlatego laurisilvę nazywa się reliktem trzeciorzędu albo „żywą skamieniałością”.
Na Maderze zachował się największy taki las na świecie. 2 grudnia 1999 r. UNESCO wpisało go na Listę Światowego Dziedzictwa jako „Laurisilva of Madeira”. Według UNESCO ok. 90% obszaru to las pierwotny, którego nigdy nie wycięto, a niektóre drzewa mogą mieć ponad 800 lat. Cały las leży w Parque Natural da Madeira i w sieci Natura 2000.
Las wawrzynowy w liczbach
Drzewa i ptaki
Las tworzą cztery endemiczne drzewa z rodziny wawrzynowatych. Polskich nazw zwykle się dla nich nie używa, więc podaję portugalskie i łacińskie: til (Ocotea foetens), vinhático (Persea indica), loureiro (Laurus novocanariensis) i barbusano (Apollonias barbujana). Obok rośnie m.in. folhado (Clethra arborea), a pnie i skały porastają mchy, wątrobowce i paprocie. Stare tile, powykręcane i obrośnięte porostami, najlepiej widać w lesie Fanal.
W lesie żyją dwa endemiczne ptaki: gołąb maderski (Columba trocaz, po portugalsku pombo-trocaz) i zniczek maderski (Regulus madeirensis, bis-bis), maleńki krewny mysikrólika. Zniczka i ziębę zobaczysz najłatwiej. Płochliwego gołębia maderskiego łatwiej spotkać w Queimadas niż w Ribeiro Frio.
Las, mgła i woda
Na północnych stokach Madery chmury wiszą między 800 a 1600 m przez ponad 200 dni w roku. Las wyłapuje wilgoć z mgły i deszczu i zatrzymuje ją w glebie. UNESCO podkreśla, że to od niego zależy bilans wodny całej wyspy. W strefie lasu pada rocznie ok. 1000–2000 mm deszczu, a w Funchal ok. 550 mm. Wodę z północy na suche południe od wieków prowadzą lewady, czyli kanały, wzdłuż których biegną dziś szlaki. Więcej o nich piszę w przewodniku Lewady na Maderze.
Gdzie zobaczyć las wawrzynowy na Maderze?
Sam las możesz zobaczyć bez biletu: w parkach leśnych Ribeiro Frio, Queimadas i Chão dos Louros oraz na łące w Fanal. Na szlaki PR przez laurisilvę potrzebujesz biletu za 4,50 € i rezerwacji godziny wejścia (szczegóły niżej). Najważniejsze trasy:
| Szlak | Długość | Czas | Trudność | Co zobaczysz |
|---|---|---|---|---|
| PR11 Vereda dos Balcões (Ribeiro Frio) | 1,5 km w jedną stronę | ok. 1,5 h tam i z powrotem | łatwy | punkt widokowy nad doliną porośniętą lasem |
| PR9 Levada do Caldeirão Verde (Queimadas) | ok. 6,5 km w jedną stronę (dziś tylko do Caldeirão Verde) | ok. 4,5–5 h tam i z powrotem | średni | tunele i wodospad ok. 100 m |
| PR10 Levada do Furado (Ribeiro Frio → Portela) | 11 km w jedną stronę | ok. 5 h | średni | jedna z najstarszych lewad wyspy; od 2.11.2026 zamknięty |
| PR18 Levada do Rei (São Jorge) | 5,3 km w jedną stronę | ok. 3,5 h tam i z powrotem | średni | najgęstszy las na końcu, w wąwozie Ribeiro Bonito |
| PR6 25 Fontes i PR6.1 Risco (Rabaçal) | 4,3 km i 3 km w jedną stronę | ok. 3 h i 2 h | średni / łatwy | wodospady, las w dolinie poniżej szlaku |
| PR13 Vereda do Fanal | 10,8 km | ok. 4 h | średni | stare tile na łące, często we mgle |
| PR22 Vereda do Chão dos Louros | 1,9 km (pętla) | ok. 45 min | łatwy | krótki spacer w środku lasu przy Encumeadzie |
Ribeiro Frio i Balcões: las na godzinę
Ribeiro Frio to mała osada przy drodze ER103 z Funchal do Santany, na wysokości ok. 870 m. Z Funchal dojedziesz tu w ok. 30–40 minut przez Monte i Poiso. Wokół jest park leśny (Parque Florestal do Ribeiro Frio) z ławkami, kawiarnią i hodowlą pstrągów tęczowych, którymi IFCN zarybia potoki wyspy. Wstęp do hodowli kosztuje 3 € (dzieci do 12 lat bezpłatnie).
Stąd startuje szlak PR11 Vereda dos Balcões. To 1,5 km prawie płaskiej ścieżki wzdłuż Levada da Serra do Faial, przez las i skalne przekopy, do punktu widokowego Balcões. Z balkonu widać doliny porośnięte laurisilvą, a przy dobrej widoczności Pico do Arieiro, Pico das Torres i Pico Ruivo. Szłam tędy w listopadzie, gdy nad koronami drzew wisiała mgła.






1: Kamienny mostek nad potokiem w Ribeiro Frio, 2: Ścieżka wzdłuż Levada dos Balcões, 3: Skalny przekop na szlaku PR11, 4: Paprocie i mchy na skale przy lewadzie, 5: Indyk przy ścieżce do Balcões, 6: Ostatni przekop przed punktem widokowym Balcões. Fot. Ewelina Podrez-Siama, 2023
Z Ribeiro Frio startuje też dłuższy PR10 Levada do Furado: 11 km w jedną stronę do Portela, ok. 5 godzin. Szlak był zamknięty od grudnia 2025 r. po zawaleniu się ścieżki, 14 lipca 2026 r. go otwarto, a od 2 listopada 2026 r. znów jest zamknięty po osuwisku między Ribeiro Frio a Lamaceiros. Aktualny stan sprawdzisz na stronie statusy szlaków.
Queimadas i Caldeirão Verde (PR9): las na cały dzień
Parque Florestal das Queimadas leży 4 km nad Santaną, na wysokości ok. 880 m. Przy parkingu stoją domki kryte strzechą, a wokół rosną stare tile, wrzośce drzewiaste i pau-branco (Picconia excelsa). Parking IFCN kosztuje 2 € za godzinę: pierwsze 30 minut jest bezpłatne, a za całą dobę zapłacisz najwyżej 10 €. Autobus tu nie dojeżdża, z Funchal autem to ok. 45 km i ok. 50–55 minut.
Z Queimadas startuje PR9 Levada do Caldeirão Verde, najpopularniejszy szlak przez laurisilvę. Lewada prowadzi wodę na pola parafii Faial, a ścieżka przechodzi przez cztery tunele (przyda się czołówka) do kotła skalnego z wodospadem ok. 100 m. Od 29 maja 2026 r. otwarty jest tylko odcinek do Caldeirão Verde, czyli ok. 6,5 km w jedną stronę. Dalszy odcinek do Caldeirão do Inferno jest zamknięty co najmniej od lutego 2023 r. Rezerwację na PR9 w SIMplifica zrobisz na godziny od 8:00 do 14:00 (stan z października 2026 r.), więc ruszaj rano.
Fanal, Rabaçal, São Jorge i Chão dos Louros
- Fanal na płaskowyżu Paul da Serra to stare tile na zielonej łące, najczęściej we mgle. Leży przy górnej granicy lasu wawrzynowego, ale w granicach obszaru UNESCO. Wstęp na łąkę jest bezpłatny. Byłam tam 10 lutego 2026 r. z wycieczką jeepem na zachód wyspy, a na obiad zatrzymaliśmy się w knajpce z własnym kawałkiem laurisilvy (opisuję ją w przewodniku po Seixal).
- Rabaçal (PR6 i PR6.1): na wysokości szlaków rosną głównie wrzośce, a las wawrzynowy widać w dolinie Ribeira da Janela poniżej. Za to są wodospady 25 Fontes i Risco.
- São Jorge (PR18 Levada do Rei): pierwsza część szlaku prowadzi przez las mieszany, a najgęstsza laurisilva zaczyna się bliżej końca, w wąwozie Ribeiro Bonito.
- Chão dos Louros przy przełęczy Encumeada: park leśny z ławkami i krótka pętla PR22 (1,9 km) w środku lasu. Dobry przystanek, jeśli jedziesz przez wyspę na północ.
Mgła, deszcz i temperatura
Las wawrzynowy rośnie tam, gdzie zatrzymują się chmury, więc mgła jest tu normalna przez cały rok. Na wysokości 800–1000 m jest średnio 6–8°C chłodniej niż w Funchal, a zimą, nocą i rano temperatura spada do kilku stopni. Na szlak weź polar, kurtkę przeciwdeszczową i buty z dobrą podeszwą, bo ścieżki wzdłuż lewad bywają mokre i śliskie.




1: Stare drzewa przy Balcões, 2: Mgła w koronach drzew, 3: Mgła nad lasem, 4: Wnętrze lasu we mgle. Fot. Ewelina Podrez-Siama, 2023
Przed wyjazdem sprawdź pogodę na Maderze i obraz z kamer internetowych. Przy ostrzeżeniach pogodowych IFCN zamyka wszystkie szlaki, a aktualne zamknięcia zbieram na stronie statusy szlaków.
Bilety na szlaki przez las wawrzynowy
Od 1 stycznia 2026 r. każdy szlak PR zarządzany przez IFCN kosztuje 4,50 € od osoby powyżej 12 lat. Nawet przy wejściu bezpłatnym, np. z dzieckiem, trzeba zarezerwować godzinę wejścia w portalu SIMplifica. Jeśli w ciągu dnia idziesz na dwa szlaki, kup karnet za 9 €. Są też karnety na 3 dni (22,50 €) i na 7 dni (52,50 €). Do parków leśnych w Ribeiro Frio, Queimadas i Chão dos Louros oraz na łąkę w Fanal wchodzisz bez biletu. Jak kupić bilet krok po kroku, opisuję w przewodniku bilety na szlaki na Maderze.
Jak dojechać do lasu wawrzynowego?
Autem
Do Ribeiro Frio jedziesz z Funchal drogą przez Monte i Poiso (ER103), 17–19 km i ok. 30–40 minut krętą górską drogą. Do Queimadas najszybciej dojedziesz drogami ekspresowymi przez Santanę. Autem połączysz w jeden dzień Ribeiro Frio rano i Queimadas po południu: z Ribeiro Frio do Santany to ok. 18 km i ok. 20 minut.
Las wawrzynowy najwygodniej zwiedzisz autem. Do Queimadas nie jeździ autobus, a autem połączysz Ribeiro Frio i Queimadas w jeden dzień.
Autobusem
Przez Ribeiro Frio jeździ linia 801 (dawniej 56) z Funchal do Santany przez Poiso. Odjazdy z Funchal: w dni robocze o 8:10, 9:00 i 10:00, w soboty o 10:00, w niedziele i święta o 10:30. Bilet u kierowcy kosztuje 2,65 €. Powroty z Santany są rzadkie, więc sprawdź rozkład przed wyjazdem. Do Queimadas autobus nie dojeżdża: z centrum Santany to 4 km pod górę.
Z wycieczką
Zorganizowane wycieczki po wschodzie wyspy często zatrzymują się w Ribeiro Frio, a te na zachód w lesie Fanal. Oba razy zobaczyłam las wawrzynowy właśnie z takiej wycieczki. Wycieczki z przewodnikiem po szlakach i przejazdy na PR9 znajdziesz w boksach w tym przewodniku, a więcej pomysłów w przewodniku wycieczki na Maderze.
Las wawrzynowy w jeden dzień
- Rano Ribeiro Frio: szlak PR11 do Balcões i z powrotem (ok. 1,5 h) i spacer przy hodowli pstrągów.
- Przejazd przez Faial do Santany (ok. 20 minut) i obiad.
- Queimadas: PR9 do wodospadu Caldeirão Verde, jeśli masz rezerwację i siłę na ok. 5 godzin marszu. Jeśli nie, krótki spacer po parku leśnym.
- Powrót do Funchal drogami ekspresowymi, ok. 50 minut.
Jeśli układasz dłuższy pobyt, dni z lasem wawrzynowym znajdziesz też w planerze zwiedzania Madery.
Las wawrzynowy: najczęstsze pytania
Gdzie najłatwiej zobaczyć las wawrzynowy na Maderze?
W Ribeiro Frio, ok. 30–40 minut autem z Funchal. Park leśny jest bezpłatny, a krótki szlak PR11 do punktu widokowego Balcões ma 1,5 km w jedną stronę i zajmuje ok. 1,5 godziny tam i z powrotem.
Czy wstęp do lasu wawrzynowego jest płatny?
Parki leśne (Ribeiro Frio, Queimadas, Chão dos Louros) i łąka w Fanal są bezpłatne. Szlaki PR kosztują 4,50 € od osoby powyżej 12 lat i wymagają rezerwacji godziny wejścia w portalu SIMplifica.
Czy las Fanal to las wawrzynowy?
Tak. Fanal leży w granicach obszaru UNESCO „Laurisilva of Madeira”, przy górnej granicy lasu. Rosną tam stare tile, jedno z głównych drzew laurisilvy, ale zamiast gęstego lasu jest łąka z pojedynczymi drzewami.
Kiedy las wawrzynowy trafił na listę UNESCO?
W 1999 r. (2 grudnia). Obiekt „Laurisilva of Madeira” ma ok. 15 000 ha, czyli ok. 20% powierzchni wyspy, a ok. 90% to las pierwotny.
Jaki szlak przez las wawrzynowy wybrać?
Na godzinę: PR11 do Balcões. Na pół dnia: PR18 Levada do Rei albo PR6 do 25 Fontes. Na cały dzień: PR9 z Queimadas do wodospadu Caldeirão Verde (ok. 6,5 km w jedną stronę). PR10 z Ribeiro Frio do Portela (11 km) jest od 2 listopada 2026 r. zamknięty.
Czy do lasu wawrzynowego dojadę autobusem?
Do Ribeiro Frio tak: linią 801 z Funchal do Santany. Do Queimadas autobus nie dojeżdża, najbliżej jest centrum Santany, 4 km niżej. Na PR9 bez auta najprościej pojechać zorganizowanym transferem.
Chcesz częściej widzieć moje poradniki w Google?
Dodaj madera-online.pl do preferowanych źródeł w GoogleDane sprawdzone 31.10.2026.
Źródła, z których korzystałam (22)
- UNESCO i ochrona: UNESCO – Laurisilva of Madeira; IFCN – Laurissilva da Madeira; Visit Madeira – Floresta Laurissilva
- Miejsca i szlaki (Visit Madeira, IFCN): Ribeiro Frio; Queimadas; Chão dos Louros; PR11; PR9; PR10; PR13; PR18; PR22; IFCN – wykaz szlaków
- Opłaty i rezerwacje: Portaria 48/2026 – opłaty; SIMplifica – bilety na szlaki
- Pogoda i nauka: DREM – temperatura; DREM – opady; Prada i in. 2009 – mgła w lasach Madery
- Media: DNoticias – PR9; JM – PR10; DNoticias – pożary 2024; DNoticias – drony




