Santana. 🏡 Trójkątne domki kryte strzechą

W Santanie byłam w listopadzie 2023 r. Było tu pełno turystów. Na moich zdjęciach z tego dnia są kolorowe domki pod strzechą, wnętrze jednego z nich, widok z miasteczka na ocean i doliny we mgle po drodze.

Poniżej zebrałam, skąd się wzięły trójkątne domki, gdzie je zobaczyć, jak dojechać do Santany autem i autobusem, co działa w okolicy (a co jest zamknięte) i jaka jest tu pogoda. Liczby sprawdziłam w źródłach gminy, rezerwatu biosfery, Visit Madeira i IFCN.

Gdzie leży Santana?

Santana to gmina na północnym wybrzeżu Madery, utworzona w XIX w. W 2001 r. Santana dostała prawa miejskie jako „pierwsze miasto XXI wieku”. Gmina ma 6 sołectw: Santana, Faial, São Jorge, São Roque do Faial, Arco de São Jorge i Ilha. Mieszkają w niej 6553 osoby, z czego 2838 w samej Santanie (INE, spis 2021).

Cała gmina razem z morzem do głębokości 200 m jest od 29 czerwca 2011 r. rezerwatem biosfery UNESCO, pierwszym na archipelagu. To 15 218 ha, z czego 5664 ha to morze.

Jak dojechać do Santany?

Autem

Z Funchal jedziesz drogą VR1 do Machico, a potem drogą ekspresową VE1 przez tunele, Porto da Cruz i Faial. To ok. 39 km. Router pokazuje 42 minuty, ale realnie licz 45–60 minut. Z lotniska to ok. 22 km i 25 minut.

Taksówka z Funchal kosztuje według taryfy ok. 60 € w dzień i ok. 71 € w nocy oraz w weekendy i święta (moje wyliczenie z taryfy na 2026 r., bez czekania). Jak wynająć auto, piszę we wpisie wynajem auta na Maderze.

Autobusem

Do Santany jeżdżą autobusy CAM: linia 801 przez Poiso i Ribeiro Frio, linia 850 (z powrotem 860) przez tunel w Porto da Cruz oraz linia 875 (z powrotem 885). Od marca 2026 r. linie mają nowe numery, wcześniej 56, 103 i 138 (rozkład CAM w SIGA).

Na cały dzień w tygodniu najlepiej pasuje kurs o 9:00 i powrót o 17:25, czyli ok. 7 godzin na miejscu. Do Queimadas, Achada do Teixeira i dolnej stacji kolejki autobus nie dojeżdża.

Trójkątne domki z Santany

Domki kryte strzechą (casas de colmo) to pozostałość najprostszych budynków z drewna i słomy. Kiedyś stawiano je na całej wyspie, mieszkali w nich zwykle ubodzy rolnicy, a strzecha była głównym pokryciem dachów jeszcze ok. 60 lat temu.

Dlaczego są trójkątne?

Dach ma średnio 60°, żeby deszcz szybko spływał, a strzecha dłużej wytrzymywała. W domach typu empena dach opiera się prawie o ziemię, stąd sylwetka trójkąta. Typowy domek ma ok. 4,6 × 7 m i 4,4 m wysokości.

Strzechę robi się z lokalnych odmian pszenicy („branco” i „galhoto”) i z żyta, wiąże wikliną i częściowo wymienia co 4–5 lat. Zboże zbiera się ręcznie, żeby nie łamać źdźbeł. Domki maluje się na biało, czerwono i niebiesko.

Co jest w środku?

Na strychu trzymano zapasy i nasiona, a parter dzielono ścianką na sypialnię rodziców i dzieci. Kuchnia stała osobno, w drugim budynku pod strzechą. Podobne budynki dla bydła nazywano palheiros, to obory, nie domy.

Na moich zdjęciach z listopada 2023 r. widać wnętrze jednego z domków: drewniane łóżko z kolorową narzutą, a pod strzechą wiklinowe fotele. Za wejście nic nie płaciłam.

1

2

1: Wnętrze trójkątnego domku w Santanie, 2: Poddasze domku ze strzechą w Santanie. Fot. Ewelina Podrez-Siama 2023

Ile domków zostało?

W spisie dołączonym do gminnego regulaminu z 2024 r. jest 81 domów: 69 w Santanie, 10 w São Jorge i 2 w Arco de São Jorge (moje policzenie, Regulamento n.º 656/2024). Gmina dopłaca właścicielom do nowej strzechy, a nawet sama uprawia pszenicę i żyto na porzuconych polach.

Do czerwca 2024 r. gmina wsparła 38 domów, 34 w Santanie i 4 w São Jorge. W kwietniu 2025 r. podpisała umowy na kolejnych 12 za 68 tys. €.

Gdzie zobaczyć domki?

Najwięcej domków w jednym miejscu stoi przy ratuszu (Núcleo de Casas Típicas). W domkach działają sklepiki z lokalnymi produktami i rękodziełem, obok jest punkt widokowy na pola Santany. Opłaty za wejście nie podaje żadne oficjalne źródło. Punkt informacji turystycznej w jednym z domków jest według Visit Madeira czasowo zamknięty.

Gdy byłam w Santanie wczesnym popołudniem, przy domkach było pełno turystów. Na zdjęcia bez tłumu lepiej przyjechać rano. Pojedyncze domki zobaczysz w całej gminie. Z oryginalną strzechą zachowała się Casa de Abrigo das Queimadas na starcie szlaku PR9.

Parque Temático da Madeira

Park etnograficzny leży ok. 400 m od centrum. Działa od 2004 r. i ma ponad 7 ha. Jest czynny od wtorku do niedzieli w godz. 10:00–18:00, w poniedziałki jest zamknięty (Parque Temático da Madeira).

W środku są domki z Santany i ich miniatury, zwierzęta, jezioro z łódkami, symulator, pracownie rękodzieła i chleb z pieca opalanego drewnem. Od 2024 r. działa też pawilon o lewadach. Na zwiedzanie park zaleca 2–4 godziny.

Ogrody parku od 2018 r. były bezpłatne dla wszystkich, od 2024 r. już tylko dla mieszkańców Madery. W październiku 2026 r. turyści mogli wejść do ogrodów za darmo tylko w wybrane niedziele. Na stronie parku są jeszcze stare numery autobusów (56 i 103), dziś to 801 i 850.

Kolejka Rocha do Navio

Kolejka linowa zjeżdża z klifu na fajã, płaski skrawek ziemi nad morzem, gdzie rolnicy uprawiają pola. Zbudowano ją właśnie dla nich. Od 7 maja 2026 r. jest zamknięta na czas nieokreślony z powodu prac konserwacyjnych. Visit Madeira wciąż podaje godziny, jakby działała.

Na dół prowadzi też stroma ścieżka, ale jej stanu nikt oficjalnie nie podaje. Przy brzegu zaczyna się morski rezerwat Rocha do Navio (od 1997 r.), w którym żyją foki mniszki. Z punktu widokowego Miradouro da Rocha do Navio widać wysepkę Ilhéu da Viúva, podobną do dziobu statku.

Przyroda wokół Santany

Queimadas i Levada do Caldeirão Verde (PR9)

Park leśny Queimadas leży 4 km od centrum, w lesie wawrzynowym. Parking IFCN kosztuje 2 € za godzinę, pierwsze 30 minut jest bezpłatne, a dziennie zapłacisz najwyżej 10 € (Portaria 48/2026).

Stąd zaczyna się szlak PR9 Levada do Caldeirão Verde. Od 29 maja 2026 r. otwarty jest tylko odcinek Queimadas – Caldeirão Verde, ok. 6,5 km w jedną stronę, do wodospadu wysokiego na ok. 100 m (komunikat IFCN, Visit Madeira). Dalszy odcinek do Caldeirão do Inferno jest zamknięty co najmniej od lutego 2023 r.. Bilet na szlak kosztuje 4,50 € (jak go kupić), a status sprawdzisz na stronie statusy szlaków.

Pico Ruivo, Levada do Rei i Balcões

10 km od Santany, na Achada do Teixeira, zaczyna się najkrótsza droga na najwyższy szczyt Madery, opisana we wpisie Pico Ruivo. Prawie płaską Levada do Rei (PR18) opisuję w osobnym wpisie, a krótką Vereda dos Balcões (PR11) z Ribeiro Frio w zestawieniu lewady na Maderze.

Pogoda w Santanie

W Santanie pada średnio ok. 1156 mm rocznie, przez ok. 119 dni (moje wyliczenie z danych DREM). To dwa razy więcej niż w Funchal, gdzie spada 574 mm w 53 dni (norma IPMA 1991–2020). Średnio jest tu ok. 16°C, o 4°C chłodniej niż w Funchal.

Latem różnica jest największa: w lipcu i sierpniu w Funchal prawie nie pada, a w Santanie spada ok. 25 mm w miesiącu. W 2024 i 2025 r. Santana miała najwięcej dni z deszczem w całym regionie. Weź kurtkę przeciwdeszczową nawet w sierpniu. Prognozę znajdziesz na stronie pogoda na Maderze.

1

2

3

4

1: Dolina we mgle na północy Madery, 2: Las we mgle na północy Madery, 3: Chmury na zboczach na północy Madery, 4: Mgła między drzewami na północy Madery. Fot. Ewelina Podrez-Siama 2023

Wydarzenia w Santanie

• Festa dos Compadres w lutym otwiera karnawał na Maderze: korowód, satyryczny sąd i spalenie wielkich kukieł. W 2026 r. odbyła się 21–22 lutego, przesunięta przez wybory. Daty na 2027 r. jeszcze nie ma, karnawał w Funchal opisuję we wpisie Madera w lutym.
• 24 Horas a Bailar: festiwal folkloru w pierwszy weekend lipca, w 2026 r. 4–5 lipca (agenda gminy).
• Mniejsze święta: wystawa anony w Faial, wystawa cytryn w Ilha (maj), festiwal pstrąga w São Roque do Faial (czerwiec).

Okolica: Faial, São Jorge i Porto da Cruz

W São Jorge stoi kościół z 1761 r., największy barokowy kościół w regionie, a w Achadinha działa młyn wodny, który nadal miele kukurydzę. Z Faial widać skałę Penha d’Águia, a za nią leży Porto da Cruz z parową destylarnią rumu, którą opisuję we wpisie o Porto da Cruz.

1

2

3

4

1: Dolina na północy Madery, 2: Kot na murku na północnym wybrzeżu, 3: Hortensje na północy Madery w listopadzie, 4: Koza na północy Madery. Fot. Ewelina Podrez-Siama 2023

Santana pobiera opłatę turystyczną: 2 € za osobę za noc, od 13 lat, maksymalnie za 7 nocy (gmina Santana). Okolice na nocleg porównuję we wpisie gdzie nocować na Maderze.

Santana: najczęstsze pytania

Dane sprawdzone 17.10.2026.